HEAD OFFICE : 
กินผิดคู่ เสี่ยงพัง! รวมอาหารเสริมที่ควรระวังเมื่อทานคู่กับยา
ปัจจุบันหลายคนดูแลสุขภาพด้วยการทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารควบคู่กับยา ไม่ว่าจะเป็นวิตามิน แร่ธาตุ หรือสารสกัดจากธรรมชาติ แม้ว่าจะช่วยเสริมสุขภาพโดยรวมได้ดี แต่สิ่งที่ไม่ควรมองข้ามคือ อันตรกิริยาระหว่างยาและอาหารเสริม ซึ่งอาจกระทบต่อการดูดซึม การออกฤทธิ์ หรือระดับยาในร่างกาย ทำให้ประสิทธิภาพลดลง หรือเพิ่มความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงโดยไม่ตั้งใจ บทความนี้ได้รวบรวมตัวอย่างที่น่าสนใจ เพื่อเป็นแนวทางในการใช้ยาและอาหารเสริมอย่างเหมาะสม
1. โอเมก้า 3 (Omega 3) และใบแปะก๊วย (Ginkgo biloba)
โอเมก้า 3 เป็นกรดไขมันไม่อิ่มตัวเชิงซ้อน (PUFAs) จากน้ำมันปลา (Fish Oil) และน้ำมันคริลล์ (Krill Oil) มีประโยชน์ต่อสุขภาพหัวใจ และมีฤทธิ์ลดการเกาะตัวของเกล็ดเลือดในระดับหนึ่ง
ขณะที่สารสกัดจากแปะก๊วย (Ginkgo biloba) นิยมใช้เพื่อบำรุงสมองและการไหลเวียนโลหิต โดยมีฤทธิ์ต้านเกล็ดเลือดเช่นกัน
- ยาที่ควรระวังร่วมกัน: ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น Warfarin และยาต้านเกล็ดเลือด เช่น Aspirin รวมถึงยากลุ่มอื่นที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด เนื่องจากทั้งโอเมก้า 3 และแปะก๊วยอาจเสริมฤทธิ์กับยาเหล่านี้ ทำให้เลือดแข็งตัวช้าลง และเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเลือดออก
- ผลกระทบเมื่อทานร่วมกัน: การรับประทานร่วมกันอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเลือดออกง่าย เช่น รอยช้ำ เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน หรือในบางกรณีอาจเกิดเลือดออกภายในได้ แม้ข้อมูลบางส่วนระบุว่า การทานน้ำมันปลาไม่เกิน 3 กรัมต่อวัน มักถือว่าค่อนข้างปลอดภัยในผู้ใช้ทั่วไป แต่ในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือมีความเสี่ยงเลือดออก ควรอยู่ภายใต้การดูแลของบุคลากรทางการแพทย์
2. เกรปฟรุต (Grapefruit)
เกรปฟรุตเป็นผลไม้ลูกผสมระหว่างส้มและส้มโอ มีรสชาติเปรี้ยวอมหวาน และมีวิตามินที่มีประโยชน์เช่น Vitamin A และ C อย่างไรก็ตาม เป็นผลไม้ที่มีสารสำคัญในกลุ่มฟูราโนคูมาริน (Furanocoumarins) ซึ่งสามารถยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ CYP3A4 ซึ่งมีบทบาทสำคัญในกระบวนการเมแทบอลิซึมยาหลายชนิด
- ยาที่ควรระวังร่วมกัน: ยาที่มีกระบวนการเมแทบอลิซึมด้วยเอนไซม์ CYP3A4 เช่น ยาลดไขมันในเลือด (Simvastatin และ Atorvastatin) ยาควบคุมความดันโลหิตกลุ่ม Calcium channel blockers (Nifedipine และ Felodipine) รวมถึงยาทางจิตเวช
- ผลกระทบเมื่อทานร่วมกัน: เมื่อรับประทานเกรปฟรุตหรือน้ำเกรปฟรุตร่วมกับยากลุ่มดังกล่าว อาจทำให้ระดับยาในเลือดสูงขึ้นกว่าปกติ ส่งผลให้เพิ่มความเสี่ยงในการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ เช่น อาการปวดกล้ามเนื้อ ความดันโลหิตต่ำ ใจสั่น หรืออาการข้างเคียงเฉพาะของยาแต่ละชนิด
3. แร่ธาตุหลายชนิด เช่น สังกะสี (Zinc) แคลเซียม (Calcium) เหล็ก (Iron)
แร่ธาตุอย่างสังกะสี แคลเซียม และเหล็ก เป็นสารอาหารที่จำเป็นต่อร่างกาย มีบทบาทสำคัญต่อระบบภูมิคุ้มกัน การสร้างเม็ดเลือด การทำงานของกล้ามเนื้อ และสุขภาพกระดูก อย่างไรก็ตาม แร่ธาตุบางชนิดสามารถเกิดอันตรกิริยากับยาได้ โดยเฉพาะการดูดซึมในทางเดินอาหารของยา
- ยาที่ควรระวังร่วมกัน: ยาที่ควรระวังได้แก่ ยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม เช่น Tetracyclines (Doxycycline) และ Fluoroquinolones (Norfloxacin และ Ciprofloxacin) รวมถึงยาฮอร์โมนไทรอยด์อย่าง Levothyroxine
- ผลกระทบเมื่อทานร่วมกัน: เมื่อรับประทานแร่ธาตุร่วมกับยาดังกล่าวในเวลาใกล้เคียงกัน แร่ธาตุเหล่านี้สามารถจับกับตัวยา (chelation) ในทางเดินอาหาร และลดการดูดซึมของยาเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้ระดับยาในเลือดลดลง ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการรักษาลดลง เช่น การรักษาการติดเชื้อไม่ได้ผลเท่าที่ควร หรือการควบคุมระดับฮอร์โมนไทรอยด์ไม่คงที่ ควรเว้นระยะห่างระหว่างยาและแร่ธาตุอย่างน้อย 2–4 ชั่วโมง และไม่ควรปรับยาด้วยตนเอง
4. มะระขี้นก (Bitter melon) และ อบเชย (Cinnamon)
มะระขี้นกและอบเชยเป็นสมุนไพรที่นิยมใช้ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด โดยมีข้อมูลว่าสามารถช่วยเพิ่มความไวต่ออินซูลิน หรือช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดได้ในระดับหนึ่ง
- ยาที่ควรระวังร่วมกัน: ยาลดระดับน้ำตาลในเลือด เช่น Metformin, ยากลุ่ม Sulfonylureas (เช่น Glipizide) และอินซูลิน เนื่องจากสมุนไพรทั้งสองชนิดอาจเสริมฤทธิ์กับยา ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดลดลงมากเกินไป
- ผลกระทบเมื่อทานร่วมกัน: เมื่อรับประทานสมุนไพรดังกล่าวควบคู่การทานยาลดน้ำตาลในเลือด อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) ซึ่งมีอาการ เช่น เหงื่อออก ใจสั่น มือสั่น หน้ามืด หรือหมดสติในกรณีรุนแรง โดยภาวะดังกล่าวพบได้บ่อยขึ้นในผู้สูงอายุ ผู้ที่รับประทานอาหารไม่สม่ำเสมอ หรือผู้ที่ปรับขนาดยาด้วยตนเอง การใช้สมุนไพรช่วยลดระดับน้ำตาลควบคู่กับยา ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์ และควรติดตามระดับน้ำตาลในเลือดอย่างใกล้ชิด
5. เซนต์จอห์นเวิร์ต (St. John’s Wort)
เซนต์จอห์นเวิร์ต เป็นสมุนไพรที่ใช้ช่วยบรรเทาอาการซึมเศร้าในระดับ เล็กน้อย-ปานกลาง เนื่องจากมีผลต่อสารสื่อประสาทในสมอง เช่น การเพิ่มระดับ Serotonin ทำให้ผู้ป่วยมีสภาวะจิตใจด้านอารมณ์ที่ดีขึ้น และสามารถกระตุ้นเอนไซม์ CYP3A4 ซึ่งมีบทบาทสำคัญในกระบวนการเมแทบอลิซึมยาหลายชนิด
- ยาที่ควรระวังร่วมกัน: ยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม SSRIs (Fluoxetine และ Sertraline) ยาคุมกำเนิดชนิดรับประทาน ยากดภูมิคุ้มกัน หรือยาที่ผ่านกระบวนการเมแทบอลิซึมด้วยเอนไซม์ CYP3A4
- ผลกระทบเมื่อทานร่วมกัน: เมื่อใช้ร่วมกันอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะ Serotonin syndrome เมื่อใช้ร่วมกับยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม SSRIs หรือทำให้ระดับยาบางชนิดลดลง ส่งผลให้ประสิทธิภาพการรักษาลดลง เช่น ประสิทธิภาพการคุมกำเนิดลดลง ควรหลีกเลี่ยงการใช้ร่วมกับยาสำคัญโดยไม่ปรึกษาแพทย์ และควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์ทุกครั้งหากมีการใช้สมุนไพรชนิดนี้ร่วมด้วย
แม้ว่าอาหารเสริมและสมุนไพรหลายชนิดจะมีประโยชน์ต่อสุขภาพ แต่การใช้ร่วมกับยาอาจก่อให้เกิดอันตรกิริยาที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพหรือความปลอดภัยในการรักษาได้ ทั้งในรูปแบบการเสริมฤทธิ์ ยับยั้ง หรือรบกวนการดูดซึมยา ดังนั้น ก่อนเริ่มใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใด ๆ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาต่อเนื่อง เพื่อให้การดูแลสุขภาพเป็นไปอย่างเหมาะสมและปลอดภัยที่สุด
Reference
1. Australian Family Physician. (2015, July). Your questions about complementary medicines answered. https://www.racgp.org.au/afp/2015/july/your-questions-about-complementary-medicines-answe#ref-4
2. Johns Hopkins Medicine. Grapefruit benefits. https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/grapefruit-benefits
3. Harvard Health Publishing. Grapefruit and medication: A cautionary note. https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/grapefruit-and-medication-a-cautionary-note
4. EatingWell. Medications you should not mix with your multivitamin. https://www.eatingwell.com/medications-you-should-not-mix-with-your-multivitamin-11827634
5. Vinmec International Hospital. Who should not eat bitter melon? https://www.vinmec.com/eng/blog/who-should-not-eat-bitter-melon-en
6. EatingWell. Ways cinnamon interacts with your meds. https://www.eatingwell.com/ways-cinnamon-interacts-with-your-meds-11711435
7. Cleveland Clinic. St. John’s Wort: Uses, side effects & warnings. https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/9304-st--johns-wort